Flexitariër, vegetariër, veganist... Welk dieet past bij u?
Onze eetgewoonten zijn de voorbije jaren sterk geëvolueerd. Of het nu gaat om gezondheid, respect voor het milieu, dierenwelzijn of gewoon de zin om nieuwe manieren van eten te ontdekken: vandaag wil iedereen een bord samenstellen dat past bij zijn waarden en levensstijl.
Flexitariër, vegetariër, veganist, pescotariër of glutenvrij… De voedingspatronen worden steeds diverser. Maar hoe behoud je het overzicht? Hoe begrijp je de voordelen en de mogelijke beperkingen van elk eetpatroon, en hoe zorg je tegelijk voor een evenwichtige voiding ?
Flexitarisme: het “soepele” eetpatroon dat steeds meer mensen aanspreekt
Flexitarisme betekent dat je je consumptie van vlees en vis vermindert, zonder ze volledig te schrappen. Het gaat eerder om een geleidelijke overgang dan om een strikt dieet. Dit eetpatroon is populair omdat het toegankelijk en realistisch is: het nodigt uit om meer plantaardige voeding te integreren, terwijl je toch een zekere vrijheid behoudt.
Om een goede voedingsbalans te behouden, is het belangrijk om te variëren in plantaardige eiwitbronnen (peulvruchten, tofu, volkoren granen) en regelmatig granen en peulvruchten te combineren om alle essentiële aminozuren binnen te krijgen. De uitdaging bestaat erin niet zomaar vlees weg te laten, maar het bord opnieuw samen te stellen zodat het volwaardig en evenwichtig blijft.
Pescotarisme: een evenwicht tussen land en zee
Het pescotarische eetpatroon sluit vlees uit, maar laat wel vis, eieren en zuivelproducten toe. Het spreekt mensen aan die hun vleesconsumptie willen verminderen en tegelijk bepaalde essentiële voedingsstoffen willen behouden, zoals omega 3-vetzuren uit mariene bronnen. Dit eetpatroon wordt vaak gezien als makkelijker in balans te houden dan een strikt vegetarisch dieet (zie hieronder), omdat vis volledige eiwitten en belangrijke voedingsstoffen aanbrengt.
Een te hoge consumptie van grote vissoorten kan echter leiden tot een verhoogde blootstelling aan zware metalen. Daarom is het aan te raden om te variëren tussen verschillende vissoorten en vooral te kiezen voor een overwegend plantaardige voeding, aangevuld met vis in beperkte hoeveelheden.
Vegetarisme: een eeuwenoude traditie in een modern jasje
Het vegetarische eetpatroon sluit vlees, gevogelte en vis uit, maar behoudt wel eieren en zuivelproducten.
Een vegetarische voeding kan bijdragen aan een betere cardiovasculaire gezondheid en gaat vaak gepaard met een hogere inname van vezels, vitamines en antioxidanten. Bovendien heeft ze een lagere impact op het milieu.
Anderzijds vraagt dit eetpatroon extra aandacht voor bepaalde voedingsstoffen, zoals vitamine B12, ijzer, zink en omega 3. Door plantaardige ijzerrijke voeding te combineren met een bron van vitamine C, en door regelmatig noten, zaden en plantaardige oliën rijk aan omega 3 te gebruiken, kan het ontbreken van dierlijke producten op een evenwichtige manier worden opgevangen.
Wist je dat? Deze manier van eten is allesbehalve nieuw. Haar oorsprong gaat terug tot de oudheid, onder meer in India en Griekenland, en binnen levensfilosofieën zoals het hindoeïsme en het boeddhisme. In het Westen kende het vegetarisme een sterke opmars in de jaren 1960 en 1970, gedragen door pacifistische, naturalistische en later ecologische bewegingen.
Vegetarisme en veganisme: meer dan een dieet, een levensstijl
Vegetarisme sluit alle producten van dierlijke oorsprong uit, van vis tot zuivel, en ook eieren en honing. Veganisme gâta verder dan voeding en omvat een levensstijl die elke vorm van dierenuitbuiting vermijdt, ook bij kleding, cosmetica en vrijetijdsbesteding.
Dit dieet kan veel voordelen bieden, maar vraagt wel aandacht om tekorten te voorkomen. Vitamine B12 moet worden aangevuld, terwijl jodium, calcium, ijzer, zink en omega-3 extra aandacht nodig hebben. Verrijkte producten, groene groenten, peulvruchten, zeewier, noten, zaden en volkorenproducten helpen om een goede voedingsbalans te behouden.
Wist je dat? Sinds 2014 heeft het “Veganuary”-fenomeen – een uitdaging in het Verenigd Koninkrijk om de hele maand januari vegan te eten – bijgedragen aan de popularisering van deze levensstijl. Tal van bekende persoonlijkheden en merken doen mee, wat de zichtbaarheid bij het brede publiek vergroot.
"Gluten vrij": van medische noodzaak tot maatschappelijke trend
Het glutenvrije dieet sluit tarwe, rogge, gerst, spelt en hun afgeleiden uit. Oorspronkelijk was het uitsluitend bedoeld voor mensen met coeliakie, een auto-immuunziekte. Daarna breidde het zich uit naar mensen met een niet-coeliakie-gerelateerde intolerantie of gevoeligheid, en uiteindelijk ook naar mensen die een beter spijsverteringscomfort zoeken of een voeding die als gezonder wordt ervaren.
Het is belangrijk om te weten dat het niet nodig is om gluten volledig te vermijden om de spijsvertering te verbeteren: sommige oude tarwevariëteiten, zoals kamut of klein spelt, bevatten gluten maar worden vaak beter verdragen dankzij hun andere samenstelling en betere verteerbaarheid.
Hoewel het dieet het spijsverteringswelzijn van gevoelige personen kan verbeteren, kan een slecht uitgebalanceerd glutenvrij dieet leiden tot een te hoge consumptie van industriële producten die arm zijn aan vezels en micronutriënten. Het ontdekken van van nature glutenvrije alternatieven zoals boekweit, quinoa, volkorenrijst, gierst, teff of amarant helpt om de voeding in balans te houden. Het toevoegen van fruit, groenten en peulvruchten draagt ook bij aan een voldoende vezelinname. Essene-broden, gemaakt van gekiemde granen en langzaam gebakken, vormen bovendien een smakelijk en goed verteerbaar alternatief voor wie zijn gluteninname simpelweg wil verminderen zonder ze volledig uit te sluiten.
Een blik op de verdeling van voedingspatronen wereldwijd
Eetgewoonten verschillen sterk van regio tot regio. Een enquête uitgevoerd in 28 landen in 2018 toonde aan dat 5% van de bevolking zichzelf als vegetariër beschouwde, 3% als veganist en 3% als pescotariër.
Vegetarisme is veel vaker te vinden in Azië, waar ongeveer 19% van de bevolking een vegetarisch dieet volgt, vooral dankzij de Indiase cultuur. In Afrika en het Midden-Oosten wordt dit geschat op bijna 16%, terwijl het in Europa minder vaak voorkomt, rond de 5%. In Centraal- en Zuid-Amerika zegt ongeveer 8% van de bevolking vegetariër te zijn.
Veganisme, dat een grotere inspanning vereist, blijft wereldwijd een minderheid. Op wereldschaal vertegenwoordigt het ongeveer 1% van de bevolking, maar de groei is snel in grote Europese en Noord-Amerikaanse steden, waar plantaardige alternatieven, gespecialiseerde restaurants en bewustmakingscampagnes in aantal toenemen.
En omdat onze borden blijven evolueren...
De afgelopen jaren zijn er tal van nieuwe voedingspatronen ontstaan. Sommige, zoals het paleo-dieet (geïnspireerd op de voeding van onze voorouders, de jagers-verzamelaars) of het ketogeen dieet (rijk aan vetten en zeer arm aan koolhydraten), hebben veel media-aandacht gekregen. Andere zijn meer specifiek, zoals het FODMAP-dieet (gebruikt om het spijsverteringscomfort te verbeteren) of het raw food-dieet (voeding uitsluitend uit rauwe producten). Het mediterrane dieet, een van de meest wetenschappelijk bestudeerde, legt de nadruk op groenten, vis, olijfolie en peulvruchten, terwijl het ayurvedische dieet steunt op het in balans brengen van de “dosha’s” volgens de traditionele Indiase geneeskunde.
De verandering van eetgewoonten is te verklaren door de zoektocht naar betekenis in ons consumptiepatroon. Veel mensen willen duurzamer eten, meer respectvol voor levende wezens en beter voor de gezondheid. De opkomst van sociale media, documentaires, wellness-influencers en de makkelijke toegang tot informatie hebben bijgedragen aan de bekendheid van deze diëten bij het brede publiek, en inspireren tegelijk om nieuwe manieren van eten uit te proberen.
Er bestaat geen dieet dat universeel beter is dan een ander. Het belangrijkste is een voedingspatroon te volgen dat bij je lichaam, overtuigingen en levensstijl past, terwijl je je voedingsbehoeften goed dekt. Welke aanpak je ook kiest, balans, diversiteit en de kwaliteit van de ingrediënten blijven de sleutel tot een gezond en duurzaam eetpatroon.
Het assortiment van Vajra & Delibio maakt het eenvoudig om aan al deze verschillende diëten te voldoen: of het nu gaat om vegan, vegetarisch, glutenvrij, flexitarisch of meer gericht op welzijn, iedereen vindt er producten om smakelijke, evenwichtige maaltijden samen te stellen die passen bij zijn of haar voedingskeuzes.